Posle jednog kratkog perioda stagnacije, grad je ponovo oživeo preseljenjem Topolivnice iz Beograda (1851). Topolivnica je predstavljala osnovu industrijskog razvitka cele kneževine Srbije. Novi podsticaj razvoja bila je izgradnja električne centrale (1884) i dolazak prvog voza u Kragujevac 10. avgusta 1886. godine.Od sredine XIX veka, Kragujevac postepeno dobija izgled evropskog grada.

Smeštaj i hrana     |    Sport i rekreacija     |       Zabava        |    Noćni život    |    Umetnost i kultura    |    Crkve i spomenici    |      Shopping

Arheološki nalazi sa područja Kragujevca i njegove okoline dokazuju da se na ovom prostoru još u praistoriji odvijao društveni život. Mada nema pisanih tragova, sigurno je da je kao naselje postojao i za vreme srpske srednjevekovne države. Ipak prvi pisani dokument o Kragujevcu je turski popis (tafudefter) iz 1476. godine u kom se grad pominje kao "Kragujfoča", trg sa 32 kuće, u kom nije bilo hrišćanskog stanovništva. Tada je to je bilo neutvrđeno, nepoljoprivredno naselje u srpskoj državi koje nije dostiglo rang pravog grada, gotovo pusto, kao i ostatak Šumadije.Naselje oživljava u drugoj polovini XV veka kada Turci podižu novo naselje za potrebe turskog stanovništva. Bio je u rangu kasabe i razvijao se na levoj obali Lepenice. Naselje se sastojalo iz centra ili čaršije i stambenih naselja ili mahale. Krajem XVII veka je, verovatno, izgrađena kamena džamija i Muselimov konak, uz most na Lepenici, a zabeleženo je i postojanje dva karavan-saraja na prostoru kod današnje Pošte i hotela “Dubrovnik".Sve do doba oslobodilačkih narodnih ustanaka u XIX veku, većinu stanovnika čine Turci, izuzev za vreme dve austrijske uprave: prve 1689 -1690. godine, i druge 1719 – 1738. godine. U tom periodu zabeleženo je znatno doseljavanje hrišćanskog stanovništva, i izgradnja Kragujevca u duhu zapadnoevropskih utvrdjenja, koje je bilo centar kragujevačkog distrikta i komandantura srpske milicije za ceo južni front.

U Prvom srpskom ustanku Karađorđe Petrović je oslobodio Kragujevac 5.aprila 1804.godine. Sa propašću ustanka 1813.godine u Srbiju i Kragujevac ponovo se vraćaju Turci, a konačno je oslobođen turskog ropstva 1815.godine. Pravi procvat Kragujevac doživljava od 1818. god. kada je vodja Drugog srpskog ustanka knez Miloš Obrenović  preneo u njega svoju prestonicu. Povoljan geografski položaj, nacionalno homogeno stanovništvo, za razliku od Beograda u kome je bila turska uprava, naveli su kneza Miloša da se opredeli za Kragujevac, koji postaje državni centar. Nastaje nova varoš kao suprotnost nasleđenoj turskoj palanci, i uredjuje se za potrebe srpskog stanovništva.

predstavlja autentičnu celinu i svedoči o bogatoj i slavnoj istoriji, u gradu postoji nekoliko značajnih kulturno-istorijskih celina, koje predstavljaju značajne turističke vrednosti grada, interesantne za turističke posete.

Osim što je bio prva prestonica nove srpske države, u narednom periodu se čitav niz institucija prvi put u istoriji srbije osniva baš u Kragujevcu, pa on s pravom nosi epitet "u svemu prvi" ; prve novine – “Novine srbske” pod uredništvom Dimitrija Davidovića, prvi sud “Sud kragujevački” (1820), prva apoteka (1822), muzička formacija “Knjažesko – srbska banda” koju osniva Jozef Šlezinger (1831), prva gimnazija (1833), prva štamparija (1834), prvo pozorište “Knjažesko – serbski teatar” pod upravom Joakima Vujića (1835), ), Licej – prva visokoškolska ustanova u Srbiji (1838), prva galerija slika, kao i muzej i biblioteka.

Taj proces kulminira u osamdesetim i devedesetim godinama, kada se priprema i donosi “Regulacioni plan varoši Kragujevac” (1891. godine, među prvima u Srbiji) i gradi niz značajnih objekata: železnica, putna mreža, nova zgrada Gimnazije, Nova crkva, železnička stanica i dr, a grad postaje jak trgovački centar, često u nekim granama trgovine i ispred Beograda. Za prilike seljačke Srbije, jak industrijski i trgovački centar, grad privlači brojne doseljenike, pa je Prvi svetski rat dočekao kao treći grad po veličini u Srbiji.

Početak XX veka obeležen je donošenjem vrlo ambicioznog programa “Za unapređenje Kragujevca” 1910. godine. Program je predviđao niz intervencija u prostornom razvoju: izgradnju infrastrukturnih mreža (ulica, vodovoda, rasvete, kanalizacije, tramvajske pruge), zgradu Opštine, niz opštinskih lokala, dom milosrđa... Balkanski ratovi, a zatim i Prvi svetski rat omeli su realizaciju ovog programa.

U vreme Prvog svetskog rata 1914. i 1915. godine u Kragujevcu se nalazilo sedište srpske Vrhovne komande. Ovde su vojvoda Radomir Putnik i general Živojin Mišić uradili planove blistavih pobeda srpske vojske na Ceru i Kolubari.

Period između dva svetska rata karakterističan je po obnovi i razvoju Vojno tehničkog zavoda, koji je pred Drugi svetski rat, spadao u najveća preduzeća u našoj zemlji i zapošljavao oko 12.000 radnika. Izgrađena su nova naselja za populaciju od oko 30.000 stanovnika. Posebno su interesantna planski uređena naselja Stara i Nova radnička kolonija. U gradu je izgrađen niz značajnih objekata u centru, regulisano je korito Lepenice i izgrađeni novi mostovi. Železnica je nastavljena od Kragujevca prema Kraljevu. Izgrađen je moderan vodovodni sistem sa vodojažom u Grošnici. Grad je uključen u elektrosistem Srbije.

Nemačke trupe su 11. aprila 1941. godine zauzele Kragujevac.U toku rata, u borbi za slobodu, poginulo je i ubijeno više hiljada građana Kragujevca. Igrom sudbine ili slučaja Kragujevac je oslobođen 21.oktobra 1944. godine, tri godine posle najveće tragedije u svojoj istoriji, streljanja u Šumaricama.

Velika ratna kriza sa masovnim streljanjem stanovništva i rušenjem industrije, rezolucija IB-a 1948. godine, doneli su ekonomsku blokadu i stagnaciju u daljem razvoju grada.

Zasnivajući novu državu, knez Miloš Obrenović je osnovao i novi centar Kragujevca. Na prostoru oko današnjeg Malog parka (800 metara uzvodno od starog centra oko džamije) Knjaz je izgradio novi gradski centar, (današnji Milošev venac), oko koga se razvijao novi Kragujevac, koji je rastao po broju stanovnika, ali i po teritoriji.Pored kompleksa Milošev venac, koji